Tên gọi của trường THPT Trấn Biên
* Vùng đất Trấn Biên:
Năm 1698 Chưởng cơ Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam kinh lược, xác lập lãnh thổ, lập phủ Gia Định gồm hai huyện:
1/ Phước Long (dinh Trấn Biên) (Biên Hòa – Đồng Nai ngày nay)
2/ Tân Bình (dinh Phiên Trấn) (thành phố Hồ Chí Minh ngày nay)
Dinh Trấn Biên – thời khai phá là vùng đất hấp dẫn, thu hút những người nông dân phản kháng chiến tranh do tập đoàn phong kiến Trịnh – Nguyễn gây ra, những người không chịu khuất phục chế độ đàn áp, bóc lột của vua quan phong kiến. Nhưng Trấn Biên – cũng là vùng đất mời gọi nhân dân miền ngoài vào sinh sống lập nghiệp.
Vùng đất Trấn Biên xưa còn là nơi diễn ra những cuộc giao tranh ác liệt giữa phong trào Tây Sơn và những thế lực phong kiến, người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ đã hun đúc ý chí kiên cường bất khuất của người dân vùng biên cương xa xôi của Tổ quốc, “Trấn Biên” đã trở thành “Biên Hùng” dưới triều đại Quang Trung rực rỡ chiến công, lần đầu tiên non sông thống nhất liền một dãy, ý thức độc lập, tự do là lẽ sống xuyên suốt trong dòng chảy lịch sử của dân tộc.
Đến năm 1808, Trấn Biên chính thức được đổi tên thành Trấn Biên Hòa. Một địa danh thể hiện ước vọng thiết tha của ông cha ta: Đây là vùng đất biên cương của Tổ quốc, luôn được thái hòa, an lạc.
* Văn miếu Trấn Biên:
Năm 1715 (năm Ất Mùi), chúa Nguyễn Phúc Chu đã sai Ký lục Phạm Khánh Đức và Trấn thủ Nguyễn Phan Long tiến hành xây dựng Văn miếu Trấn Biên tại thôn Tân Lại, tổng Phước Dinh, huyện Phước Chánh. Nơi đây được xây dựng để chúa Nguyễn Phúc Ánh tới hành lễ hai lần mỗi năm vào mùa xuân và mùa thu. Nhưng sau năm 1802, khi chúa Nguyễn lên ngôi ở Huế thì việc hành lễ tại văn miếu giao lại cho quan tổng trấn thành Gia Định cùng với trấn quan Biên Hòa và quan đốc học.
Văn miếu Trấn Biên đã có hai lần đại trùng tu và được danh nhân Trịnh Hoài Đức ghi chép vào trong sử sách Gia Định Thành Thông Chí với một thế đất đẹp.
– Lần trùng tu thứ nhất vào năm Giáp Dần (1794). Vào thời điểm đó, chúa Nguyễn Phúc Ánh đã sai Lễ bộ Nguyễn Hồng Đô lo việc trùng tu.
– Lân trùng tu thứ hai vào năm Tự Đức thứ 5 (Nhâm Tý, 1852) được sửa chữa với quy mô lớn hơn trước rất nhiều.
Nhưng đến năm 1861, Văn miếu Trấn Biên bị thực dân Pháp đốt phá khi chiếm đánh vùng Biên Hòa. Sau hơn 137 năm từ lúc thực dân Pháp tàn phá thì công trình này mới được khôi phục trên nền Văn miếu cũ.
Văn miếu Trấn Biên đã trở thành thiết chế văn hóa đặc biệt, không chỉ là nơi tôn vinh truyền thống hiếu học, trọng nhân tài, mà còn là nơi để tôn vinh các cá nhân, tập thể đã đóng góp tích cực cho quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Biên Hòa – Đồng Nai.
Với tinh thần đó, vào năm 2003, trường THPT Trấn Biên đã được thành lập: Trấn Biên là trấn giữ biên cương và Giáo dục cũng chính là vũ khí để bảo vệ đất nước. Trường THPT Trấn Biên tọa lạc trên con đường Đặng Đức Thuật thuộc phường Tam Hiệp – Tỉnh Đồng Nai, với diện tích gần 3 hecta, gồm 45 phòng học, đầy đủ phòng chức năng, thiết bị, chuyên môn xưởng thực hành, nhà thi đấu và sân thể thao ngoài trời, khu bán trú và nhà ăn cho 500 học sinh.
